bezienswaardigheden in en rond Culemborg

Kasteel van Culemborg

Rond 1350 heeft de toenmalige Heer van Culemborg, Johan II, opdracht gegeven om een kasteel te bouwen aan de oostkant van Culemborg. Dit kasteel had een vijfhoekig grondplan, terwijl de meeste kastelen uit die tijd vierkant of rechthoekig van vorm zijn. Het gebouw bestond uit een grote zaal van ca 23 x 12 meter (de zogenaamde "Hoge Sael") en een binnenplaats met bijgebouwen. De muren van het kasteel zijn 1 tot 3 meter dik geweest. De muren van de Donjon toren waren ca. 4.40 meter dik. Dit is ook wel logisch gezien de functie die deze toren moet hebben gehad in de conflicten met het toenmalige Sticht (Utrecht). In 1360 moet de Donjon I al deels voltooid zijn geweest; de afbouw zou echter later plaats vinden. In diezelfde tijd werd ook aan de z.o.-zijde van het complex een vierkante woontoren gebouwd. Deze woontoren moet zeker vier verdiepingen hebben geteld en was vermoedelijk het hoogste punt van het hele kasteel

In 1371 werd de Donjon I eindelijk afgebouwd. Deze bouw heeft plaats gevonden onder de supervisie van de bouwmeester van de Utrechtse Dom, Jan van den Doem. Direct daarna werd begonnen met de bouw van de Donjon II. Deze kwam op slechts acht meter van de Donjon I. Dat deze toren zo dicht bij de eerste toren stond had te maken met het feit dat zo beter steun gegeven kon worden aan het voorhof, het zogenaamde Nederhof. In de periode 1480 - 1504 heeft er aan de westzijde van het gebouw een uitbreiding plaats gevonden. Dit was een uitbouw met twee traptorentjes en daartussen zalen.

Intussen was Nederland bezet door de Fransen. Zij namen hun intrek in het kasteel met het gevolg dat het kasteel zwaar werd verwaarloosd.Toen de Fransen uiteindelijk werden verdreven wisten zij niets anders te doen dan het kasteel in de brand te steken. De teruggekeerde grafelijke familie liet het kasteel niet meer herstellen maar ging in de stad wonen. Zij lieten hier het leegstaande Mariëncroon verbouwen tot grafelijke woning. In 1720 is een groot gedeelte van het kasteel gesloopt en rond 1780 zijn tenslotte de Donjon I en het poortgebouw gesloopt
(uit 2004 culemborg online)

Stadhuis

Stadhuis - Markt 1
Op de plaats van een ouder stadhuis werd in 1534 een nieuw gebouwd, in opdracht van de Heer van Culemborg en zijn vrouw. Dit waren Anthonis van Lalaing en Elisabeth van Culemborg. Het stadhuis werd gebouwd naar ontwerp van de beroemde bouwmeester Rombout Keldermans.
Het gebouw heeft op de begane grond een KELDER, die oorspronkelijk als "Vleeshuys", later als Waag diende. Boven deze kelder is de BURGERZAAL Vroeger vergaderde het gemeentebestuur hier. Achter de luiken zit geen glas, dus tijdens de vergadering kon de burgerij

De "KAAK" aan de rechterhoek van de voorgevel, waar veroordeelden werden tentoongesteld, ("Aan de Kaak gesteld"), is duidelijk aangetast door zure regen. Het vele gedetailleerde metselwerk roept nog steeds bewondering voor het vakmanschap op. Daardoor valt een uit de Franse Tijd daterend klein monument bijna niemand op.
Het is een IJZEREN, ZWART GESCHILDERDE, PLATTE PEN IN DE RECHTER PILAAR VAN HET BORDES, die diende om de minimale schofthoogte te meten voor paarden die door het leger op de jaarlijkse paardenmarkt werden gekocht of ingevorderd. Voor het bordes in het plaveisel ligt een "BLAUWE STEEN". Hier werden vroeger de terechtstellingen voltrokken. De laatste in 1840.
TEGENOVER HET STADHUIS OP MARKT 4,6 EN 8 drie vroegere herbergen, als voorlopig onderdak voor toegelaten toenmalige asielzoekers. Nr. 4 "De Croon", nr. 6 "Het Gulden Hooft, nr. 8 "De Gouden Leeuw".

» Over de "Oude Vismarkt" gaat u nu bij de kruising (de "Vierhoeken" genaamd) rechtsaf de "Slotstraat" in.

Op de hoek een 17e EEUWS HUIS met overstekende zijgevel. Op het eerst volgende kruispunt staan 2 panden in eigendom van de Vereniging Hendrik de Keyser. Links een gerestaureerd 16e EEUWS WOONHUIS en rechts naast het steegje het "DROSTEN- OF STADHOUDERSHUIS". Het werd plm. 1462 bewoond door "Sweder van Culemborg", stadhouder van de heerlijkheid Culemborg, waartoe onder meer de dorpen Goilberdingen en Everdingen behoorden. » Nu rechtsaf de "Ridderstraat" in. Na enkele meters rechts ziet men een KERKJE voor de Christelijke gelovigen. Tegenover dit gebouwtje ziet u het voormalige klooster "MARIAKROON" dat nu tot appartementencomplex is verbouwd.

Nu door het kleine straatje weer naar de Markt. Dit straatje heet "KOESTRAATJE" waarschijnlijk omdat vroeger hier het vee naar de Markt werd gedreven.

» U bent nu weer op de Markt, links aanhouden richting Binnenpoort. Let eens op de historische gevels. Vlak voordat we door de Binnenpoort gaan passeert u aan de linkerkant de "ST. BARBARAKERK".
Deze R.K. Parochiekerk werd gebouwd in 1884, naar een ontwerp van architect P.J. van Genk. Nu komt u bij de "BINNENPOORT" (vroeger Lanxmeersepoort en dus voor de ommuring van het gedeelte "Nieuwstad", een Buitenpoort). Rechts hiervan is een herberg "DE POORTWACHTER". Deze stadspoort werd gebouwd in de 14e eeuw. Slechts de onderkant dateert uit die periode. In 1557 werd de toren verhoogd c.q. herbouwd, blijkens een boven de waterlijst aanwezige jaarsteen. In de toren hangt een klok welke werd gegoten door Wilhelmus van Wou in 1509.
Tijdens een restauratie gedurende de jaren 1940-1943 werd aan de Marktzijde een nis ontdekt, waarin een beeld van de HEILIGE BARBARA werd geplaatst. Dit beeld werd vervaardigd door de beeldhouwer Mari Andriessen. Onder de poort zijn nog goed zichtbaar de gleuven waardoor het valhek neergelaten kon worden. Tegenwoordig is er een atelier van een kunstenaar (Rop Philippi) in gevestigd.

» We keren terug en gaan linksaf de "Everwijnstraat" in.

Aan het eind van deze straat passeert u aan uw linkerhand het gebouw "CAFFAIGNE". Op de plaats van dit complex stonden in de 15e eeuw woningen, eigendom van Heer Jasper van Culemborg, vader van de reeds eerder genoemde Elisabeth van Culemborg. In 1549 werd het bezit van de "Poth", een 15e eeuwse instelling van de "armenzorg". Het bestond uit "vier cameren" welke werden verhuurd.
In de 60-er jaren werd het gerestaureerd en kreeg het de bestemming van ontmoetingscentrum voor oudere Culemborgers. Naast dit pand staat "HET HUYS MITTER HOFSTAD". Op deze plek stond vroeger een klooster met de naam "Mariëncroon". Hier leefden de zusters Franciscanessen van de derde orde. Vandaar dat de vorige eigenaar van dit huis de achterliggende gerestaureerde schuur de naam heeft gegeven van "HET SUSTERHUYS". Dit klooster is later (ca. 1675) verbouwd om te dienen als woning voor de graaf van Culemborg, toen zijn kasteel onbewoonbaar was geworden. Het complex werd toen het "Het Nije Hof" genoemd.
Dit "Hof" strekte zich uit tot aan de (gerestaureerde) STADSMUUR die u vanaf deze plek goed kunt zien. Rechts achterin staat nog een overblijfsel van de "SCHUTTERSTOREN".
» Wij gaan nu door de doorbraak in de stadsmuur (60-er jaren) over de Schuttersbrug richting MOLEN "DE HOOP".

Culemborg • Andere routes • Historie

WATERLINIEROUTE.NL

De enige toeristische autoroute van de Nieuwe Hollandse Waterlinie Van het IJsselmeer tot aan de Waal; van Bussum tot en met Gorinchem. Langs forten en vestingplaatsen.

Belangrijk: Door de ligging van aantal forten moet u soms na bezichtiging de aanrijroute weer terug.

Verstedelijking: Nieuwe ontwikkelingen rond Utrecht en Houten maken het bijna onmogelijk een mooie landelijke route langs de forten te vinden. Let u goed op de routeaanduiding!

Gelet op het landelijke van de route past u uw snelheid aan de wegomstandigheden en let op de fietsers en wandelaars.

Sluipwegen: Sommige wegen zijn aangeduid als 'sluipweg" Na 10.00 uur in de ochtend zijn ze weer toegankelijk voor het autoverkeer.

Advies: De route laat zich goed lezen. U kunt eventueel belangrijke gegevens op een detailkaart noteren. Indien u door plaatsen heen gaat, bijvoorbeeld Naarden, kunt u de plattegrond van deze plaats aanklikken.

INFORMATIE

Werkwijze: U kunt door middel van het aanklikken van de symbolen informatie krijgen over de forten, bezienswaardigheden, horeca, watersportcentra's (zeilen, roeien) en toeristische evenementen. Tevens zijn er symbolen voor antiekzaken, Galeries, antiquariaten.

Aanliggende plaatsen: Door op de naam van de aanliggende plaatsen te gaan staan en aan te klikken, krijgt u de plattegrond van de plaats. In de plattegronden staan ook de symbolen met informatie.

Nieuwe informatie: Regelmatig www.waterlinieroute.nl bekijken is aan te bevelen.

Uw inbreng: Uw inbreng wordt op prijs gesteld.