Historie van Gorinchem

Duizend jaar Gorinchem in vogelvlucht. (vervolg)

De aansluiting bij Holland legde de Gorcumse handel geen windeieren. Gorinchem groeide uit tot de achtste stad van Holland. Aan het eind van de middeleeuwen werd Gorcums meest kenmerkende bouwwerk voltooid: de Grote Toren, in de volksmond bekend als de Sint Jans-toren. De aangrenzende kerk is duidelijk van later datum dan de toren. Tot 1844 stond op de plaats van de Grote Kerk een gotische kruiskerk.

Martelaren van Gorcum

De hervorming ging niet onopgemerkt aan Gorinchem voorbij. In 1566 werd de eerste protestantse kerkdienst gehouden. Zes jaar later, kort na het begin van de tachtigjarige oorlog, werd de stad veroverd door de Watergeuzen. Zij namen 19 priesters en broeders gevangen. Die werden overgebracht naar Den Briel, waar zij werden opgehangen. De geestelijken gingen de geschiedenis in als de martelaren van Gorcum.

De stadsmuren uit de 14e eeuw waren tweehonderd jaar later zo verzwakt dat zij aan vervanging toe waren. Er kwam een nieuwe vestingwal met elf bastions, die nog bijna volledig intact is. Door de nieuwe omwalling, afgerond in 1609, werd de stad tweemaal zo groot. Van de vier stadspoorten in de vestingwal is alleen de Dalempoort nog over.

Teruggang en opbloei

Na de bloei in de Gouden Eeuw kwam in de 18e eeuw de teruggang. Het dieptepunt werd bereikt aan het einde van de Franse overheersing. De terugtrekkende Franse troepen verschansten zich in de vesting Gorinchem. Na een drie maanden durend beleg, waarbij de stad ten gevolge van beschietingen veel schade opliep, gaven zij zich over.

Na de economische recessie profiteerde Gorcum van de opkomst van de industrie. De bouw van stoomschepen leidde tot meer scheepvaartverkeer. Er werden kanalen gegraven en er kwam een spoorweg, waardoor de stad beter bereikbaar werd. Het aantal inwoners nam toe. De binnenstad raakte zo vol dat er buiten de wallen woningen moesten worden gebouwd.

Stadsuitbreiding in de 20e eeuw

De eerste uitbreiding vond begin 20e eeuw plaats in de Lingewijk en West. Na de Tweede Wereldoorlog werden in hoog tempo woningen gebouwd in het noordwestelijke deel van de gemeente. In de jaren zeventig werd die uitbreiding voltooid, waarna de stad in oostelijke richting verder groeide. In de jaren zeventig ontstond eerst de wijk Wijdschild. In 1985 begon de ontwikkeling van het stadsdeel Laag Dalem. De stad Gorinchem groeide ook door de toevoeging van de kern Dalem als gevolg van de gemeentelijke herindeling. Dit kreeg in 1986 zijn beslag.  

Gedurende nieuwe bouwactiviteiten blijkt de Gorcumse bodem regelmatig diverse schatten uit de oudheid te herbergen. Kijkt u eens op de site van de Gorcumse archeologen wat ze zoal hebben opgegraven.

Fortes creantur fortibus

Wapenspreuken, daar heeft u vast wel eens van gehoord? Gorinchem, in omgangstaal ook wel Gorkum genoemd, heeft ook een wapenspreuk: ‘Fortes creantur fortibus’ (Sterken brengen sterken voort). Deze wapenspreuk is ontleend aan het devies van de Heren van Arkel. Vanaf het begin van de 13de eeuw tot in 1412 maakten zij de dienst uit in het Land van Arkel, ……..

Onstaan nederzetting

Het verhaal gaat dat de nederzetting Gorinchem omstreeks het jaar 1000 is ontstaan op wat hoger gelegen land. Dit land ligt dichtbij een monding van de Linge in de Merwede. De boeren en de vissers waren de eerste bewoners van dit gebied.

Bedreiging

De Middeleeuwen was een tijd waarin het stadje en haar inwoners met grote regelmaat bedreigd werd. Vooral het water lag vaak op de loer! Hoewel het stadje omringd werd door dijken, vormde het water toch altijd een gevaar. Maar ook was het Land van de Heren van Arkel een gewilde prooi voor de buurstaten Holland en Gelre. De besmettelijke ziekten eisten in deze tijd ook regelmatig hun tol.

Laatste geslacht van Arkel

Aan het einde van de 13de eeuw, werd de nederzetting in een vesting veranderd. De vesting kreeg met palisaden (hindernis of afsluiting gevormd door een rij aangepunte palen, ook wel stormpalen genoemd) versterkte wallen. Deze werden in de 14de eeuw verbeterd door toevoeging van stenen muren en torens. Dit alles heeft echter de inlijving in 1417 door Holland niet kunnen voorkomen. Tijdens deze gebeurtenis sneuvelde de laatste uit het geslacht Arkel. De gevelsteen in de Revelsteeg herinnert ons nog aan deze gebeurtenis. Door de aansluiting bij Holland groeide Gorinchem uit tot de achtste stad van Holland.

Sint Janstoren

Als u door Gorinchem loopt zal uw oog al snel vallen op de Grote Toren. Deze werd aan het einde van de Middeleeuwen gebouwd. In de volksmond wordt deze Toren ook wel de Sint Janstoren genoemd. Het gebouw heeft een bijzondere bouwvorm. De onderste drie geledingen staan namelijk scheef, terwijl de andere geledingen rechtop staan.

Beleg

De 18e eeuw was de eeuw van de teruggang. In deze tijd was Frankrijk aan de macht. Toen de Franse overheersing ten einde was, trokken deze Franse troepen zich terug. De terugtrekkende Fransen verschansten zich in de vesting Gorinchem. Het beleg heeft drie maanden geduurd, totdat de Fransen zich overgaven. Gorinchem heeft door deze beschietingen veel schade opgelopen.

Bron: Gorinchem.nl

Gorinchem • Andere routes in en rondom Gorinchem

WATERLINIEROUTE.NL

De enige toeristische autoroute van de Nieuwe Hollandse Waterlinie Van het IJsselmeer tot aan de Waal; van Bussum tot en met Gorinchem. Langs forten en vestingplaatsen.

Belangrijk: Door de ligging van aantal forten moet u soms na bezichtiging de aanrijroute weer terug.

Verstedelijking: Nieuwe ontwikkelingen rond Utrecht en Houten maken het bijna onmogelijk een mooie landelijke route langs de forten te vinden. Let u goed op de routeaanduiding!

Gelet op het landelijke van de route past u uw snelheid aan de wegomstandigheden en let op de fietsers en wandelaars.

Sluipwegen: Sommige wegen zijn aangeduid als 'sluipweg" Na 10.00 uur in de ochtend zijn ze weer toegankelijk voor het autoverkeer.

Advies: De route laat zich goed lezen. U kunt eventueel belangrijke gegevens op een detailkaart noteren. Indien u door plaatsen heen gaat, bijvoorbeeld Naarden, kunt u de plattegrond van deze plaats aanklikken.

INFORMATIE

Werkwijze: U kunt door middel van het aanklikken van de symbolen informatie krijgen over de forten, bezienswaardigheden, horeca, watersportcentra's (zeilen, roeien) en toeristische evenementen. Tevens zijn er symbolen voor antiekzaken, Galeries, antiquariaten.

Aanliggende plaatsen: Door op de naam van de aanliggende plaatsen te gaan staan en aan te klikken, krijgt u de plattegrond van de plaats. In de plattegronden staan ook de symbolen met informatie.

Nieuwe informatie: Regelmatig www.waterlinieroute.nl bekijken is aan te bevelen.

Uw inbreng: Uw inbreng wordt op prijs gesteld.